11.12.2020 Cuma

MADDE BAĞIMLILIĞINA GİDEN SÜREÇTE YALNIZLIK FAKTÖRÜ

Bu araştırmanın amacı; yalnızlık faktörünün madde bağımlılığına giden süreçteki etkisini anlamaktır. Yalnızlık, bu durumdan muzdarip olan bir kişi için betimlenmesi zor olan karmaşık bir durumdur. Bu faktörün, madde bağımlılığı üzerindeki etkisinden de bahsetmek mümkündür. Araştırmalara göre; madde bağımlılığına sahip olan bireyler, kendilerini son derece yalnız hissediyorlar. Sağlıksız aile ambiyansı ve kötü sosyal çevrenin negatif etkileri ile beraber, kendisine yol gösterecek kimsenin olmaması da yalnızlığa neden oluyor. Bu yalnızlık, madde kullanım oranlarını attıran ana faktörlerden biri olarak görülüyor. Anahtar Kelimeler: Madde bağımlılığı, Yalnızlık, Aile Ortamı, Sosyal Çevre.




GİRİŞ

Geçmişten beri dünya üzerinde yaşanan en önemli sağlık problemlerinden biri olan madde bağımlılığı, günümüzde hâlâ etkisini devam ettirmektedir. Madde bağımlılığı bireysel gibi görünse de dikkatlice incelendiğinde aslında sosyal bir sorun olduğu anlaşılabilir. Çünkü bu sağlık sorunu toplumun düzenini de etkilemektedir. Madde bağımlısı bireyler ile yapılan anketler incelendiğinde, bu bireylerde yalnızlık olgusunun çok baskın olduğu görülmektedir. Ancak bilinmeyen bir şey var: Yalnızlık mı insanları madde kullanmaya teşvik ediyor, yoksa madde bağımlılığı mı insanları yalnızlaştırıyor? Bu konuda yapılan araştırma sonuçları günümüzde netlik kazanmış değildir. Ancak bu sorunun yanıtı bulunabilirse; alınacak erken dönem önlemleri, olası bağımlılığı önleyebilir. Aile ve sosyal çevre ile iletişim güçlenirse sonucunda bağımlı bireylerin de sayılarının azalacağı düşünülmektedir.

Madde kullanımı ve dozunu arttırmak kişinin sosyal çevresinin değişmesine neden olur. Kişi bağımlı olduktan sonra, onun madde kullanımını destekleyen ve kendisine ihtiyacı olan maddeyi en kolay şekilde temin edebileceği kişileri daha yakınında tutmak ister. Böylece, kendini “sahte ilişkiler” içerisinde bulur. Bu nedenle madde kullanan bireylerin hayatındaki ilk çatırdamalar, aile içi ilişkilerin bozulması ve sosyal çevrenin değişmesi ile gerçekleşir. Aile üyeleri ve arkadaşlar ile olan ilişkiler bozulmaya başlar, hatta bu bozulma çatışmaya dönüşebilir. Sonrasında beklenen sonuç ortaya çıkar: Yalnızlık. Yalnızlık, sözlükte fiziksel açıdan tek başına olma durumunu ifade etse bile; L. A. Peplau ve D. Perlman’a göre, kişinin var olan sosyal ilişkisi ile arzuladığı sosyal ilişkisi arasındaki farkın getirdiği öznel duruma verilen isimdir. Bu farkın boyutu ile aynı doğrultuda kişide “yalnızlık hissi” güçlenir.

Dünya Sağlık Örgütü bağımlı kişiyi şöyle tarif eder:

Maddeyi elde etmeye ve kullanmaya yönelik yoğun arzu ve ihtiyaç hissetme

Kullanılan dozu arttırma eğilimi

Maddenin fiziksel ve psikolojik etkilerine karşı yoğun hassasiyet ve etkileri arayış içinde olma

Maddenin kişinin hayatında önemli bir şey haline gelmesi

Kişinin işte, evde veya okulda yükümlülüklerini sürdürmesini önleyecek şekilde yineleyici biçimde madde kullanması

Fiziksel tehlike yaratabilecek durumlarda (örneğin araç kullanırken) madde etkisinde olma ve hala bu eyleme devam etme

Madde kullanımı ile ilişkili yasal sorunlarının varlığı

Madde kullanımının kişinin sosyal yaşamında ve yakınlarıyla ilişkilerinde yineleyici ve kalıcı sorunlara yol açması ancak buna rağmen madde kullanımını sürdürmesi

 

Bir uyuşturucu bağımlısı ile yapılan eski bir röportaj örneği:

Eroin kullanmaya başladığınızda nelerden kaçınmaya çalışıyordunuz?

O dönem ailemle yaşantım pekiyi değildi ve eroin kullandığım sırada kendim dışında her şeyi unutuyordum ve bu beni kısa süreli iyi hissettiriyordu. Ailemin bana olan tavırlarından ve etrafımdaki birçok olumsuzluktan uzak tutuyordu.

Eroin, ne noktada senin için her şeyi karşına alabileceğin bir konuma geldi?

Kendimi iyi hissetmemi sağlayan tek şeyin uyuşturucu olduğunu anladığımda.

Eroin bağımlısı olmak seni psikolojik ve fizyolojik olarak nasıl etkiledi?

Psikolojik olarak gerçekten çok ağırdı. İntihara kadar sürükledi beni. Fizyolojik olarak çok zayıf kalmıştım ve hiç acıkmıyordum diyebilirim sürekli istifra ve bayılmalar oluyordu bitmeyen baş ağrıları ile mücadele ediyordum.

Ailen öğrendi mi? Öğrendiler ise tepkileri ne oldu?

Evet öğrendiler. Önce annem öğrenmişti fakat ben o dönemlerde teyzemde kalıyordum çünkü ailemle geçinemiyordum. Annem öğrenmeden önce de şüphe etmiş benden zaten o yüzden onun için çok sürpriz olmamış. Eğer aynı evde olsaydık ailemle tepkileri şiddete kadar giderdi ama beni o dönemlerde koruyan teyzemdir.

Eroini bırakmaya nasıl karar verdin? Kırılma noktan neydi?

Bir sabah yataktan kalktıktan sonra aynaya baktım ve gözaltlarım dikkatimi çekti. Daha sonra üstümü çıkardım ve vücuduma baktığm. Kendi kendime "Bırakmanın vakti geldi" dedim. Çok zayıflamıştım çünkü. Daha sonra hastaneye gitmek için yola koyulmuştum. Sanırım kırılma anım o gün hastaneden içeri girmek oldu.

Bıraktığın zamandan beri tekrar başlamayı hiç düşündün mü?

İlk başlarda vücudum tekrar tekrar istiyordu fakat ben bırakmak için çok çabaladım ve daha sonra vücudum buna iyice alıştı. Sonrasında tekrar başlamayı hiç düşünmedim.

Rüyalarında dahi eroin kullandığın zamanlar oldu mu?

Hayır, hiç olmadı ama uyuduğumda kâbus gördüğüm çok oldu.

Madde kullandığın zamanlarda edindiğin arkadaş/sevgili çevreni de hep madde bağımlılarından mı seçiyordun? Hala eski çevrenle görüşüyor/buluşuyor musun?

Bunu düşünerek hiç arkadaş/sevgili edinmedim. Eski çevrem eskide kaldı diyebilirim. Sadece çok sevdiğim bir arkadaşım vardı. Onun vefatına tanık oldum. Eğer yaşasaydı hala görüşebilirdik fakat onun dışında kimseyi aramıyorum şu anki hayatımda.

Sence genç nüfusta bu kadar madde bağımlısı olmasının nedeni ne olabilir?

Bence kesinlikle ucuz olması en büyük neden. Bu şekilde toplumun her kesimi maalesef kolayca ulaşabiliyor. Ailelerin bilinçli olması ve çocuklarını bu durumdan uzak tutmaları gerekiyor. Madde bağımlılığı, en çok genç nüfusta görülüyor ve genellikle ergenlik dönemlerinde zirvede oluyor. Bu sebeple, ebeveynler ergenlik çağına girmiş çocuklarına daha çok sahip çıkmalılar ve onlarla vakit geçirmeliler. Bence kesinlikle kilit nokta bu.

Çocuğunun eroin bağımlısı olmaması için ne yapardın?

Ben kesinlikle çocuğumla vakit geçirir, eğlenirdim. Çünkü çocuğumun aradığı tek şey, ben ve eşim olmalıyız. Yani annesi ve babası dışında bir şeyi aramamalı. En önemlisi; evin içerisinde bir huzursuzluk söz konusu ise, bunu konuşarak ortadan kaldırmayı tercih ederdim. Bazen sinirlenince evden kaçmak bile "evin dışında daha huzur var" algısını ortaya çıkarıyor maalesef.

Bir eroin bağımlısı bırakmak istediği zaman nasıl bir süreç başlıyor?

Öncelikle; bunu gerçekten istemeli ve beyninize bu algıyı vermelisiniz. Sonrasında; gerekli kurum ya da kuruluşlara giderek isteğinizi söylerseniz, size yardımcı olmaları mümkün. Bundan sonra, adı “kabullenmek” olan psikolojik savaş sizi bekliyor. Eğer doktor tavsiyelerine uyarsanız bu savaşı kazanmak mümkündür.

Bağımlılar bırakmak istediklerinde yeterli desteği bulabiliyorlar mı?

Bence kesinlikle bulabiliyorlar. Sadece uyuşturucudan kurtulmak isteyenler için bile devlet hastaneleri ve özel hastaneler çok sayıda mevcut. En önemli olan faktörün, “bunu yapmayı gerçekten istemek” olduğunu düşünüyorum.

Eroin bağımlılarına ne söylemek isterdin?

İyileşmek için kesinllikle çok çabalamaları gerekiyor. Hiç kolay değil fakat imkânsız da değil. Hemen bir hastaneye gitmeli, ilk adımlarını atmalılar ve kazanacaklarını kabul etmeliler. Kendilerini zorlamalılar. Doktorun talimatlarına uyarak gerçek hayata dönmek mümkündür.

SONUÇ VE ÖNERİLER

Madde bağımlılığının nedenine ilişkin makaleler, bu eğilimin azaltılmasına yönelik bizlere çok önemli fikirler verir. Elde edilen önemli bulgular, bu konuda yapılan araştırmalara rehberlik etmektedir. Yapılan araştırmalar sonucunda; madde kullanan insanlar “yalnız” olmasalar da, kendilerini “yalnız” hissettiklerini anlayabiliriz. 

Bu araştırmanın öneminden bahsetmek gerekirse; bu araştırma madde bağımlılığına giden yolda yalnızlık faktöründen bahsettiği için, bu faktör ne kadar azalırsa madde kullanımına ilişkin eğilim de o kadar azalacaktır.

Peki yalnızlık madde kullanımına yol açmak zorunda mı?

Yalnızlık eğiliminin madde kullanımında ne kadar etkili olduğunu anlayabilir ve bunun sonucununun bir maddeye bağımlı olmasını engelleyebilirsek, “yalnızlık” nedenini madde bağımlılığının nedenleri arasından çıkarabiliriz.

“Yalnızlık, madde bağımlılığına yol açar.”

Kesinlikle reddedilebilir bir hipotezdir.

Kaynakça:

Karabulut, Ö. (2020), Madde Bağımlılığının Getirdiği Yalnızlık, 06.12.2020

Yıldırım, B., Engin, E., & Serap, Y. (2011). Alkol ve Madde Bağımlılarında Yalnızlık ve Etki Eden Faktörler. Psikiyatri Hemşireleri Derneği, 25-26.

Schaum, M. (2012), Yalnızlık Bağımlılığa İtiyor, 17.09.2012

Karayel, A. H. K. (2018), Madde Bağımlılığı ve Mücadele, 31.08.2018

Sebile Ecemnaz KOKAL



Benzer İçerikler